Donderdag 11 juni was ik samen met de voorzitter van de Nederlandse Katholiek Schoolraad (NKSR), diaken drs. Titus Frankemölle, en beleidsmedewerker van de bisschoppenconferentie drs. Gusta Willems bij een werkbezoek over Familiescholen in Amsterdam dat het Katholiek Onderwijs Vlaanderen (KOV) met directeur generaal Bruno Vanobbergen bracht. Wat zijn “familiescholen” en waarom is dit concept zo interessant dat men er helemaal vanuit Vlaanderen voor naar Amsterdam komt?
De gesignaleerde urgentie
In 2022 werd een urgentie gesignaleerd: het lerarentekort in Amsterdam nam steeds verder toe en bedroeg 600 fte. Reken maar uit hoeveel klassen zonder goed opgeleide leraar bleven als een klas gemiddeld twintig leerlingen telt! Bovendien groeide het gespecialiseerde onderwijs (speciaal basisonderwijs, SBO en SO), groeide het aantal kinderen met een vrijstelling van leerplicht, omdat ze in geen kader pasten, groeide de behoefte aan jeugdhulp (1 op 7 kinderen is in jeugdhulp!), was er een groeiende zorg om jonge kinderen en groeiende segregatie in het basisonderwijs, terwijl de wachtlijsten groeiden en de personeelstekorten toenamen. Er is een toename van kinderen en jongeren met psychische klachten en stress en een toename van bestaansonzekerheid bij gezinnen. Kortom, problemen te over!
Educatie of prestatie?
Het antwoord op die problematieken bleef vooralsnog het signaleren van kinderen met problemen, indiceren en er een eigen oplossing voor zoeken, afgescheiden van de andere kinderen. Het doel van een “gewone” school was niet zozeer het educatieve aspect, de pedagogische opdracht vervullen, maar meer scoren door hoge onderwijsopbrengst (lees: goede cijfers). Het Nederlandse onderwijssysteem ging in de voorhoede lopen van het Europese onderwijs op het gebied van het uitsluiten van leerlingen die de onderwijsopbrengst negatief zouden beïnvloeden.
De familiescholen
Gelukkig is er toen ook meer aandacht gekomen voor het bedenken van andere oplossingen. De familiescholen zijn ontstaan vanuit het idee dat de kinderen niet behandeld moeten worden om in het systeem te passen of anders bij andere voorzieningen (SO) te plaatsen, maar om te kijken hoe de kinderen zo goed mogelijk in hun eigen omgeving steun en ruimte kunnen krijgen om veilig en goed op te groeien en onderwijs te ontvangen. Want het bewustzijn groeide dat de oorzaak van de problemen vaak niet bij het kind ligt, maar in de context waarin ze opgroeien. Zo is er een toolkit om zelf aan de slag te gaan met inclusief onderwijs, een lespakket om de leerlingen actief onderdeel te maken van een overgang naar meer openheid voor integratie van de kinderen. Maar het gaat om veel meer en de aandacht hiervoor begint al heel vroeg met aandacht voor het kind in kinderdagverblijf of school, thuis of vanuit de wijk. Waar nodig wordt ondersteuning geboden om de thuissituatie te verbeteren.
Een familieschool zet zich in voor gelijke kansen voor ieder kind. Daartoe wordt samenwerking gezocht van ouders, buurtbewoners, maatschappelijke partners en de gemeente, met als centrum de school waar een familieschool-coördinator aanwezig is om dit af te stemmen.
Familieschool en de katholieke school
De nadruk die het concept familieschool legt op persoonsvorming, begroeten we vanuit het katholieke denken over vorming, opvoeding en onderwijs. De persoon van het kind staat voorop en diens vorming als mens (“Rijke dag voor kind en jongere”). Daarnaast hecht de katholieke kerk groot belang aan het gezin en de verantwoordelijkheid van de ouders aan wie de zorg voor de opvoeding van hun kinderen van nature is toevertrouwd. Het is dus van belang dat binnen het concept van de familieschool de nadruk wordt gelegd op het ondersteunen van de ouders en het gezin, waarbij de rechten van de ouders voluit gerespecteerd worden. Zo staat het er ook: “Ouders als partner”. Natuurlijk hebben we met steeds meer situaties te maken waarin ouders hun eigen taak als ouder niet (kunnen) waarmaken en waar begeleiding en vervangende zorg nodig is (“perspectief voor gezinnen”), maar altijd vanuit deze insteek.
De rol van kerken en moskeeën kwam niet uitdrukkelijk aan de orde.
Veelzijdig, interessant
Het was een interessante middag, waar veel meer aan de orde is gekomen dan ik hier kan samenvatten. Daan Farjon, projectleider Familiescholen van de gemeente Amsterdam, presenteerde de middag met verschillende inleidingen van betrokkenen bij het project familiescholen in Amsterdam (Joost van Caam, Sarah Kik, Lynn Buikema) en het project Scholen voor iedereen in Vlaanderen (Els Meert). Meer info onder meer op: binnenplaats.com en amsterdam.nl/familieschool.
De bijeenkomst vond plaats in ‘t Koggeschip, een katholieke basisschool van ASKO aan het Abraham Kuijperplein in Geuzenveld, Amsterdam.
+Mgr. dr. Jan W.M. Hendriks
Nadere informatie over de Familieschool en de Landelijke Agenda Familieschool vind je op: https://landelijkeagendafamilieschool.nl/
